Kiểm soát trưng bày thuốc lá tại Việt Nam cần xây dựng lộ trình phù hợp

Thực trạng trưng bày thuốc lá tràn lan tại các điểm bán lẻ đang đặt ra những thách thức lớn đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là với trẻ em và thanh thiếu niên. Việc thắt chặt quy định kiểm soát góp phần để Việt Nam thực hiện các nghĩa vụ và cam kết quốc tế về phòng, chống tác hại của thuốc lá và tạo tiền đề cho một môi trường sống lành mạnh và bền vững.

Hạn chế sự hiện diện của thuốc lá trong môi trường sống

Thuốc lá từ lâu đã được xác định là sản phẩm gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe con người do chứa nicotine – một chất gây nghiện cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ của trẻ em, thanh thiếu niên, cùng hàng loạt hóa chất độc hại gây ung thư. Mặc dù vậy, tại không gian bán lẻ hiện nay, thuốc lá vẫn thường xuyên được trưng bày công khai ở những vị trí đắc địa, dễ quan sát như quầy thu ngân. Điều này vô hình trung biến thuốc lá thành một mặt hàng tiêu dùng quen thuộc, làm giảm đi sự cảnh giác của người dân về tác hại thực sự của nó.

Đáng chú ý, sự xuất hiện liên tục của các bao gói thuốc lá tại quầy bán lẻ tạo ra những tác động tiêu cực đến nhận thức của giới trẻ, làm tăng nguy cơ khởi động thói quen hút thuốc ở lứa tuổi vị thành niên. Việc kiểm soát và hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại các điểm bán lẻ vì vậy trở thành một mắt xích then chốt trong tổng thể các giải pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá ngay từ gốc.

Ảnh: Internet

Cần lộ trình phù hợp cho việc kiểm soát trưng bày thuốc lá tại Việt Nam

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang đề xuất chuyển từ cơ chế cho phép trưng bày thuốc lá có giới hạn sang cấm trưng bày dưới mọi hình thức tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ. Mục tiêu của chính sách là giảm mức độ hiện diện của sản phẩm, hạn chế quảng bá trá hình và ngăn ngừa người trẻ tiếp cận thuốc lá.

Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, các điểm bán thuốc lá được phép trưng bày nhưng không vượt quá một bao, một tút hoặc một hộp đối với mỗi nhãn hiệu. Trường hợp vi phạm có thể bị xử phạt từ 3 đến 5 triệu đồng và bị đình chỉ hoạt động kinh doanh liên quan từ 1 đến 3 tháng theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026. Như vậy, hệ thống pháp luật hiện nay quản lý theo nguyên tắc trưng bày có giới hạn, trong khi dự thảo luật mới chuyển sang nguyên tắc cấm trưng bày hoàn toàn.

Nếu quy định được thông qua, toàn bộ sản phẩm thuốc lá hợp pháp sẽ phải được cất khỏi tầm nhìn của người tiêu dùng. Điều này đồng nghĩa hoạt động kinh doanh tại các điểm bán sẽ chuyển từ hình thức trưng bày trực quan sang lưu trữ trong tủ, ngăn chứa hoặc khu vực kín. Sự thay đổi không chỉ ảnh hưởng đến cách bố trí quầy kệ mà còn đặt ra yêu cầu mới về bảo quản hàng hóa, lưu trữ chứng từ và quy trình cung cấp thông tin cho khách hàng.

Đối với hệ thống bán lẻ, đặc biệt là các cửa hàng quy mô nhỏ, việc chuyển đổi sẽ cần có thời gian thích ứng để bảo đảm thực hiện đúng quy định, hạn chế xáo trộn trong hoạt động kinh doanh.

Do đó, với đặc điểm thị trường bán lẻ Việt Nam còn phân tán, phần lớn là các điểm bán quy mô nhỏ, nhiều ý kiến cho rằng cần cân nhắc các biện pháp hạn chế phù hợp cùng lộ trình chuyển đổi từ 18 đến 24 tháng. Đây được xem là điều kiện cần thiết để chính sách được triển khai đồng bộ, giảm thiểu xáo trộn trong hoạt động kinh doanh và tránh tạo ra khoảng trống để các kênh kinh doanh bất hợp pháp lợi dụng.

Mục tiêu cuối cùng của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không phải là hạn chế hoạt động kinh doanh hợp pháp, mà là thực hiện trách nhiệm của Nhà nước trong bảo vệ sức khỏe nhân dân thông qua các chính sách quản lý hiệu quả và đồng bộ.

 

Nguồn: VITIC tổng hợp