Cơ hội cho hàng xuất khẩu Việt Nam
Khoảng cách chênh lệch thuế quan giữa hàng hóa Mỹ (chịu thuế đối kháng 15% – 50%) và hàng hóa Việt Nam (hầu hết mặt hàng đã được hưởng thuế suất 0% theo Hiệp định CPTPP) có thể tạo thêm dư địa để các doanh nghiệp Việt Nam cạnh tranh và gia tăng thị phần tại Canada. Trong đó, thủy hải sản chế biến (tôm, cá tra) và dệt may, da giày đứng trước triển vọng bứt phá khi các nhà bán lẻ Canada có thể gia tăng nhu cầu tìm kiếm nguồn cung ngoài Bắc Mỹ để bù đắp cho phần sụt giảm từ Mỹ. Nhóm đồ gỗ nội thất cũng hưởng lợi khi lâm sản và nội thất Mỹ bị áp mức thuế phụ thu kịch trần lên tới 50%.
Tương tự, ngành máy móc điện, thiết bị gia dụng và điện tử cũng đón nhận làn sóng chuyển dịch đặt hàng trực tiếp từ các chuỗi phân phối Canada về các nhà máy tại Việt Nam. Riêng thép và nhôm Việt Nam xuất sang Canada hiện đang chịu sự điều chỉnh của các biện pháp phòng vệ thương mại riêng (thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp), đồng thời phải chịu thêm sắc thuế bổ sung 25% nếu chứa nhôm thép được nấu chảy và đúc tại Trung Quốc theo quy định của Canada. Muốn có lợi thế cạnh tranh, các doanh nghiệp cần kiểm soát chặt nguồn gốc nguyên liệu.
Lưu ý cho doanh nghiệp Việt Nam
Thách thức cốt lõi đối với Việt Nam nằm ở thực tế một phần rất lớn kim ngạch xuất khẩu sang Canada hiện vẫn vận hành theo mô hình phân phối tích hợp qua Mỹ (theo ước lượng của Thương vụ, khoảng 45% kim ngạch xuất khẩu sang Canada trong năm 2025 được trung chuyển qua Mỹ). Hàng hóa được các nhà buôn Bắc Mỹ nhập khẩu chính thức về các tổng kho tại Mỹ rồi mới chia tách, chuyển tiếp sang Canada.
Mô hình này tạo ra một rủi ro kép. Thứ nhất, việc hàng hóa đi qua một nước thứ ba có thể làm phát sinh yêu cầu chứng minh chặt chẽ hơn về xuất xứ, hành trình vận chuyển và tình trạng hàng hóa trong thời gian quá cảnh. Nếu doanh nghiệp không cung cấp được đầy đủ chứng từ cần thiết, hàng Việt Nam có thể không được chấp nhận hưởng ưu đãi CPTPP và phải áp dụng mức thuế thông thường.
Thứ hai, trong quá trình kiểm tra, nếu hồ sơ về xuất xứ hoặc hành trình không rõ ràng, doanh nghiệp còn đối mặt với rủi ro cơ quan hải quan yêu cầu giải trình, xác minh và có thể xác định hàng thuộc diện chịu thuế đối với hàng hóa có xuất xứ Mỹ, buộc nhà nhập khẩu phải cung cấp thêm chứng cứ và thực hiện thủ tục điều chỉnh, khiếu nại hoặc hoàn thuế nếu chứng minh được hàng thực tế có xuất xứ Việt Nam. Do đó, dù việc quá cảnh qua Mỹ không tự động làm hàng Việt Nam trở thành hàng Mỹ, tuyến vận chuyển này vẫn làm tăng đáng kể rủi ro tuân thủ và chi phí chứng minh xuất xứ.
Thương vụ khuyến nghị, doanh nghiệp Việt Nam cần đẩy nhanh chiến lược "tách rời trung gian" (disintermediation), chuyển từ xuất khẩu qua đầu mối buôn tại Mỹ sang bán hàng trực tiếp cho các chuỗi bán lẻ Canada.
Trước mắt, từ nay đến trước ngày 08/9/2026, các doanh nghiệp cần rà soát ngay các lô hàng đang trên biển, đang quá cảnh hoặc lưu kho tại Mỹ; kiểm tra với customs broker về tình trạng customs control và chuẩn bị đầy đủ chứng từ vận chuyển, chứng từ xuất xứ và hồ sơ chứng minh hàng hóa không trải qua công đoạn gia công ngoài phạm vi được phép.
Đối với hàng hoá tiếp tục phụ thuộc chuỗi cung ứng Hoa Kỳ để trung chuyển vào Canada, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ chứng từ chứng minh xuất xứ CPTPP và cung cấp cho nhà nhập khẩu Canada theo yêu cầu để làm căn cứ khai báo và chứng minh quyền hưởng ưu đãi. Đối với các sản phẩm có cấu trúc xuất xứ phức tạp, doanh nghiệp nên phối hợp với nhà nhập khẩu Canada để đề nghị CBSA cấp Advance Ruling về xuất xứ, theo quy định về thời hạn và hồ sơ của CBSA.
Về lâu dài, các hiệp hội ngành hàng cần sớm tăng cường kết nối trực tiếp với các nhà mua hàng Canada để hạ tỷ lệ trung chuyển qua Mỹ, đồng thời các doanh nghiệp cần có chiến lược tiếp cận các doanh nghiệp Canada để đón đầu nhu cầu tái cơ cấu chuỗi cung ứng.
Nguồn: Thương vụ Việt Nam tại Canada
