Tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình thực thi Hiệp định CEPA trong hoạt động thương mại của Việt Nam với thị trường UAE tháng 7/2026

Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam – UAE (CEPA) có hiệu lực từ ngày 03/02/2026, mở ra khuôn khổ mới cho quan hệ thương mại song phương, trong đó UAE cam kết mở cửa thị trường ở mức cao đối với hàng hóa Việt Nam. CEPA tạo lợi thế về thuế quan, cải thiện khả năng cạnh tranh của hàng Việt Nam và mở rộng cơ hội tiếp cận không chỉ thị trường UAE mà cả khu vực Trung Đông, châu Phi thông qua vai trò trung tâm thương mại, logistics và tái xuất của UAE. Tuy nhiên, khả năng tận dụng CEPA phụ thuộc lớn vào việc doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, SPS, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu Halal.

Việt Nam hiện giữ vị thế xuất siêu lớn và tương đối ổn định trong quan hệ thương mại hàng hóa với UAE. Giai đoạn 2021–2025, Việt Nam liên tục xuất siêu; xuất khẩu đạt mức cao nhất trong năm 2025 với 5,91 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt 0,63 tỷ USD. Điều này cho thấy UAE là thị trường có ý nghĩa quan trọng đối với xuất khẩu của Việt Nam, nhưng cơ cấu thương mại vẫn chưa cân bằng và Việt Nam chưa khai thác hết tiềm năng nhập khẩu từ UAE.

6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang UAE đạt 2,53 tỷ USD, giảm 11,61% so với cùng kỳ năm 2025; nhập khẩu đạt 1,07 tỷ USD và tăng rất mạnh. Việt Nam vẫn xuất siêu khoảng 1,46 tỷ USD, nhưng mức xuất siêu giảm đáng kể do nhập khẩu tăng nhanh. Riêng tháng 6/2026, xuất khẩu đạt 537,14 triệu USD, trong khi nhập khẩu đạt 526,64 triệu USD, khiến cán cân chỉ còn xuất siêu khoảng 10,5 triệu USD. Diễn biến này cho thấy thương mại hai chiều đang có xu hướng mở rộng, đồng thời cơ cấu thương mại có khả năng cân bằng hơn sau khi CEPA có hiệu lực.

Vị trí của Việt Nam tại thị trường UAE tập trung chủ yếu ở nhóm hàng điện tử và một số sản phẩm công nghiệp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, điện thoại và linh kiện chiếm 59,56%, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện chiếm 10,87% tổng xuất khẩu của Việt Nam sang UAE. Giày dép chiếm 4,02%, máy móc, thiết bị chiếm 3,22%, hàng dệt may chiếm 2,40%. Việt Nam có lợi thế rõ về năng lực sản xuất, giá thành và nguồn cung ổn định đối với các nhóm hàng này. Tuy nhiên, mức độ tập trung cao vào điện thoại và điện tử cũng làm xuất khẩu dễ chịu tác động khi nhu cầu hoặc chuỗi cung ứng của các ngành này biến động.

Dư địa tăng trưởng lớn nhất của Việt Nam nằm ở nông sản, thực phẩm, thủy sản và các sản phẩm Halal. Việt Nam có lợi thế về nguồn nguyên liệu, năng lực chế biến và giá cạnh tranh đối với gạo, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, thủy sản, rau quả và thực phẩm chế biến. Trong khi đó, UAE có nhu cầu lớn đối với thực phẩm và là cửa ngõ phân phối hàng hóa vào khu vực Trung Đông. CEPA tạo điều kiện thuận lợi hơn về thuế, nhưng để chuyển lợi thế sản xuất thành thị phần, doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu Halal, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn.

Thách thức lớn nhất của Việt Nam là sức ép cạnh tranh từ các nước đã có vị thế vững chắc tại UAE. Trung Quốc có lợi thế về quy mô và giá; Ấn Độ có vị trí địa lý và mạng lưới thương mại rộng; Thái Lan và Indonesia có thế mạnh về thực phẩm, nông sản và thủy sản; Malaysia nổi bật về hệ thống Halal; Thổ Nhĩ Kỳ có lợi thế về khoảng cách địa lý và logistics. Vì vậy, CEPA giúp Việt Nam cải thiện lợi thế về thuế nhưng không tự động tạo lợi thế về thị trường.

Một hạn chế khác là mức độ đa dạng hóa xuất khẩu của Việt Nam còn thấp. Trong khi điện thoại và linh kiện chiếm gần 60% xuất khẩu sang UAE, nhiều nhóm hàng có tiềm năng như thủy sản, gạo, hạt điều, hồ tiêu, rau quả và thực phẩm chế biến mới chiếm tỷ trọng nhỏ. Đây là khoảng trống cần được khai thác để giảm phụ thuộc vào một số nhóm hàng và nâng cao giá trị xuất khẩu.

Triển vọng giai đoạn 2026–2030 được đánh giá tích cực. CEPA sẽ tạo động lực quan trọng để Việt Nam mở rộng xuất khẩu, trong khi UAE có thể trở thành điểm trung chuyển để hàng Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường Trung Đông và châu Phi. Tuy nhiên, lợi thế quyết định trong giai đoạn tới không còn chỉ là giá và thuế quan mà là khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, chứng nhận Halal, truy xuất nguồn gốc, chất lượng và xây dựng thương hiệu.

Nhìn tổng thể, Việt Nam đang có vị thế tốt về năng lực sản xuất và giá cạnh tranh nhưng chưa tương xứng về thị phần và khả năng đáp ứng hệ sinh thái Halal tại UAE. CEPA tạo ra cơ hội để thu hẹp khoảng cách này; nhiệm vụ trọng tâm của doanh nghiệp Việt Nam là tận dụng ưu đãi thuế, đa dạng hóa nhóm hàng, nâng tỷ lệ chế biến sâu và chuẩn hóa sản phẩm theo yêu cầu của thị trường UAE.

- Xem chi tiết tại đây;

 

Thực hiện: Hồng Nhuận