Kiểm soát thuốc lá thế hệ mới - Bước đi cần thiết để bảo vệ tương lai

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 5 năm 2013. Sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận trong giảm tỷ lệ hút thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, sự xuất hiện nhanh chóng của thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine thế hệ mới đang tạo ra những thách thức hoàn toàn mới đối với hệ thống quản lý y tế và thực thi pháp luật. Bối cảnh mới cho thấy các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được mở rộng phạm vi điều chỉnh, không chỉ tập trung vào thuốc lá điếu truyền thống mà còn bao quát các sản phẩm chứa nicotine với hình thức ngày càng đa dạng.

Ảnh Internet

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khu vực Đông Nam Á vẫn là một trong những khu vực có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao nhất thế giới. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đã đạt được tiến bộ đáng kể thông qua việc tăng thuế thuốc lá, mở rộng môi trường không khói thuốc và kiểm soát quảng cáo thuốc lá. Việt Nam cũng được đánh giá là một trong những quốc gia đạt nhiều kết quả tích cực sau hơn một thập kỷ triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo báo cáo tổng kết 13 năm thi hành luật, tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới và thanh thiếu niên đã giảm rõ rệt. Đây là thành quả của sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, ngành y tế, giáo dục cùng các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về những nguy cơ do thuốc lá gây ra.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Việt Nam đang phải đối mặt với thách thức mới đến từ các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới. Mặc dù thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã bị cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội, tình trạng buôn bán, lưu hành trái phép vẫn diễn ra với nhiều phương thức ngày càng tinh vi.

Thực tế cho thấy, không khó để bắt gặp tình trạng thuốc lá điện tử vẫn được giao dịch trái phép hoặc sử dụng tại một số quán cà phê, quán ăn, khu vui chơi hay những không gian công cộng. Điều đáng lo ngại hơn là một số sản phẩm còn bị lợi dụng để pha trộn, chứa các chất ma túy hoặc chất hướng thần, khiến người sử dụng, đặc biệt là thanh thiếu niên, đối mặt với nhiều nguy cơ nghiêm trọng về sức khỏe cũng như an toàn xã hội.

Mặc dù vậy, những tín hiệu tích cực đã bắt đầu xuất hiện sau khi lệnh cấm được triển khai. Theo kết quả khảo sát của WHO, chỉ sau một năm thực hiện các biện pháp kiểm soát, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong cộng đồng sinh viên tại Việt Nam đã giảm hơn một nửa. Đối với nhóm học sinh từ 13 đến 17 tuổi, tỷ lệ sử dụng giảm mạnh từ khoảng 8% xuống còn 1%. Đồng thời, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử tại các cơ sở y tế cũng có xu hướng giảm đáng kể. Những kết quả này cho thấy việc ban hành các quy định cấm là bước đi đúng hướng. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả bền vững, việc thực thi cần được tiến hành quyết liệt và đồng bộ hơn.

Bên cạnh hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường thực thi, truyền thông thay đổi hành vi vẫn là giải pháp nền tảng. Khi người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, được cung cấp đầy đủ thông tin khoa học về tác hại của nicotine và nhận diện đúng các chiêu thức tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá, nguy cơ tiếp cận và sử dụng các sản phẩm này sẽ giảm đáng kể.

Mục tiêu xây dựng một “thế hệ không thuốc lá” không chỉ là giảm tỷ lệ người hút thuốc mà còn là bảo vệ thế hệ trẻ trước những sản phẩm nicotine ngày càng đa dạng và khó kiểm soát. Những kết quả bước đầu cho thấy Việt Nam đang đi đúng hướng, song để giữ vững thành quả và ngăn chặn sự quay trở lại của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, cần sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật, nhà trường, gia đình và toàn xã hội. Chỉ khi các giải pháp pháp lý, truyền thông và thực thi được triển khai đồng bộ, mục tiêu xây dựng một môi trường sống không khói thuốc và một thế hệ khỏe mạnh mới có thể trở thành hiện thực.

 

Nguồn: Vitic tổng hợp