Xây dựng cơ chế đột phá, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa toàn diện

Ủng hộ bổ sung ngày nghỉ lễ và hoàn thiện quản lý thiết chế văn hóa

Cho ý kiến tại Phiên thảo luận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan, ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tán thành việc bổ sung thêm một ngày nghỉ lễ tại Điều 2. Đại biểu khẳng định quy định này phù hợp với Hiến pháp và không mâu thuẫn với Bộ luật Lao động. Việc bổ sung sớm sẽ giúp doanh nghiệp và người lao động chủ động hơn trong phương án sản xuất, kinh doanh.

Về quy định giao cho tổ chức tự quản cộng đồng quản lý các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở (Khoản 5 Điều 4), đại biểu bày tỏ lo ngại với vấn đề này. Theo đại biểu, quy định hiện tại thiếu tính khả thi, bởi việc giao tài sản công cho một tổ chức không có tư cách pháp nhân (tổ chức tự quản cộng đồng) có thể gây rủi ro về mặt pháp lý khi xảy ra mất mát, hư hỏng. Mặt khác, chưa rõ cơ chế thu phí, vận hành và nguồn vốn đầu tư nâng cấp có trái với Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và Luật Đấu thầu hay không. Do đó, đại biểu kiến nghị, Chính phủ cần ban hành Nghị định riêng hướng dẫn chi tiết thay vì quy định chung chung là giao cho cấp tỉnh, cấp xã.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan, ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cho ý kiến

Một nội dung khác được đại biểu Lâm Văn Đoan lưu ý là khái niệm "hết tuổi nghề" trong lĩnh vực nghệ thuật. Đại biểu đề nghị cần định nghĩa rõ thuật ngữ này để phân biệt với tuổi nghỉ hưu theo Luật Bảo hiểm xã hội, hoặc giao cho Chính phủ quy định, tránh việc lạm dụng chính sách hoặc kéo dài thời gian làm việc không phù hợp đối với từng nhóm ngành nghệ thuật đặc thù.

Về chế độ đãi ngộ tài năng, đại biểu ủng hộ việc tăng mức bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn nhưng băn khoăn về cách tính dựa trên tỷ lệ phần trăm mức lương cơ sở (từ 5% đến 30%). Đại biểu phân tích rằng khi mức lương cơ sở điều chỉnh tăng mạnh (như mức tăng 30% vừa qua), chế độ của nhóm này sẽ vượt trội so với các ngành nghề nặng nhọc, độc hại khác vẫn đang hưởng mức bồi dưỡng cố định. Do đó, “Nên giao Chính phủ tính toán mức cụ thể dựa trên khả năng ngân sách và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để quy định cho phù hợp, đảm bảo tính hài hòa giữa các ngành nghề" – đại biểu Lâm Văn Đoan kiến nghị.

Các đại biểu tham dự Phiên thảo luận

Ngoài ra, đại biểu Lâm Văn Đoan đề xuất cần có cơ chế đặc thù cho phép các địa phương, doanh nghiệp Nhà nước có nguồn thu lớn được chủ động thưởng cao cho các vận động viên đạt thành tích quốc tế hoặc đầu tư cho các sản phẩm văn hóa đổi mới sáng tạo. Việc thể chế hóa các cơ chế vượt trội này sẽ giúp giải phóng nguồn lực, thu hút tài năng và thúc đẩy phát triển văn hóa trong bối cảnh mới.

Xây dựng cơ chế đột phá, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa toàn diện

Tiếp tục tham gia ý kiến về dự thảo Nghị quyết, về nguồn lực phát triển văn hóa (Điều 3), Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai cho rằng, nội dung chi tối thiểu 2% ngân sách và tăng dần theo yêu cầu phát triển, đại biểu bày tỏ đồng tình với ý kiến này. Đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo đẩy nhanh tiến độ và có dự thảo Nghị định, thông tư hướng dẫn kèm theo nhằm quy định về lộ trình thực hiện và quan trọng nhất là nguyên tắc phân bổ, thứ tự ưu tiên trong các lĩnh vực.

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai phát biểu

Về cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực đầu tư phát triển văn hóa (Điều 4), tại khoản 1, Điều 4, theo đại biểu, khi đối chiếu với Luật Quy hoạch 2025, trong nội dung quy hoạch tỉnh quy định tại Luật Quy hoạch số 112/2025/QH15 không có nội dung về cụm, khu công nghiệp sáng tạo về văn hóa. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ khái niệm “cụm, khu công nghiệp sáng tạo về văn hóa” để có cơ sở thực hiện.

Về quỹ văn hóa, nghệ thuật (Điều 11), dự thảo xác định mô hình Quỹ hợp tác công tư, là quỹ đầu tư mạo hiểm, chấp nhận khả năng rủi ro, đại biểu bày tỏ đồng tình với quy định này. Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ cần có dự thảo Nghị định, Thông tư hướng dẫn, quy định cụ thể về tiêu chí lựa chọn dự án để đầu tư, quy định về tỷ lệ vốn nhà nước, các nguyên tắc xử lý rủi ro, trách nhiệm giải trình và kiểm toán hàng năm...để gắn việc đầu tư các dự án có vốn nhà nước tham gia được chặt chẽ và hiệu quả.

Các đại biểu tham dự Phiên thảo luận

Tiếp tục cho ý kiến về đề xuất lấy ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung bày tỏ đồng tình với đề xuất này. Tuy nhiên, theo đại biểu không nên đưa ngay vào dự thảo nghị quyết quy định người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương trong ngày này, mà cần tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc thêm.

Đại biểu phân tích, liên quan đến lĩnh vực văn hóa không chỉ có ngày 24/11, mà còn nhiều ngày có ý nghĩa văn hóa như ngày 23/11 là Ngày Di sản văn hóa, ngày 18/11 là Ngày hội Đại đoàn kết…Theo đại biểu, nếu xét ở góc độ giá trị văn hóa thì những ngày này cũng đều có ý nghĩa nhất định. Tuy nhiên, trong điều kiện thực tế chỉ có thể tính đến việc nghỉ thêm một ngày, đại biểu cho rằng cần cân nhắc trong tổng thể, và nên đặt vấn đề này trong quá trình sửa đổi Bộ luật Lao động để lựa chọn ngày phù hợp hơn.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung phát biểu ý kiến

Đặc biệt quan tâm đến chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng tại Điều 7 của dự thảo, về cơ chế tuyển dụng, đại biểu Thái Thị An Chung hoàn toàn ủng hộ việc áp dụng cơ chế tuyển chọn, tiếp nhận không qua thi tuyển đối với các vận động viên, nghệ sĩ tài năng và du học sinh tốt nghiệp nước ngoài. Điều này sẽ giúp tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị sự nghiệp trong việc thu hút nhân tài khi quy trình thi tuyển hiện tại còn phức tạp hoặc thiếu chỉ tiêu biên chế.

Về mở rộng đối tượng thu hút, đại biểu kiến nghị bỏ điều kiện du học sinh phải tốt nghiệp “bằng ngân sách nhà nước”. Việc thu hút cả những cá nhân tự túc kinh phí hoặc học bổng ngoài ngân sách nhưng có thành tích, giải thưởng quốc tế xuất sắc sẽ giúp mở rộng nguồn lực tài năng cho đất nước.

Đối với chính sách chuyển đổi nghề nghiệp, đại biểu đồng tình với việc hỗ trợ kinh phí đào tạo lại cho viên chức nghệ thuật (xiếc, múa...) khi hết tuổi nghề. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần mở rộng chính sách này cho cả lĩnh vực thể thao, đặc biệt là các bộ môn thành tích cao như điền kinh, thể dục, bơi lội, bắn súng – những nơi cũng đang rất khan hiếm nhân lực và có đặc thù tuổi nghề ngắn.

Các đại biểu tham dự Phiên thảo luận

Cùng bày tỏ tán thành với quan điểm của các đại biểu đã nêu, đại biểu Vũ Thị Lan Anh – Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An cũng nhận định rằng việc đưa Ngày Văn hóa Việt Nam vào dự thảo Nghị quyết với tính chất là ngày nghỉ cần được cân nhắc kỹ. Theo đại biểu, vấn đề này liên quan trực tiếp đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nhất là trong bối cảnh Bộ luật Lao động dự kiến được sửa đổi, bổ sung tới đây. Nếu cùng một nội dung lại được quy định đồng thời trong Nghị quyết thí điểm và cả trong Bộ luật Lao động, sẽ dẫn đến tình trạng hai văn bản cùng điều chỉnh một vấn đề. Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu phương án quy định phù hợp và thống nhất, chỉ trong một văn bản duy nhất do Quốc hội ban hành.

Đại biểu Vũ Thị Lan Anh – Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An nêu ý kiến

Cho ý kiến đối với Điều 3 về nguồn lực phát triển văn hóa, đại biểu Vũ Thị Lan Anh lưu ý dự thảo đang sử dụng cụm từ “chi cho văn hóa”, nhưng chưa làm rõ nội hàm. Theo đại biểu, đây là khái niệm rất rộng, trong khi dự thảo chưa xác định cụ thể văn hóa bao gồm những hoạt động nào, phạm vi ra sao. Nếu đặt ra cơ chế đặc thù để “chi cho văn hóa” mà nội hàm chưa rõ thì sẽ gây khó khăn trong tổ chức thực hiện và ảnh hưởng đến tính khả thi của chính sách.

Đại biểu nhấn mạnh, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị đã xác định rõ các yêu cầu ưu tiên trong ba lĩnh vực đột phá gồm: đào tạo và đãi ngộ nhân tài; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đặt hàng sáng tạo các công trình văn hóa, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật. Vì vậy, theo đại biểu, dự thảo Nghị quyết cần thiết kế lại nội hàm theo hướng đặc thù, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên này, để chính sách chi cho văn hóa có trọng tâm, trọng điểm và rõ ràng hơn.

Các đại biểu tham dự Phiên thảo luận

Ngoài ra, các đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu thêm về phạm vi điều chỉnh đối với Nghị quyết để đưa ra các cơ chế, chính sách mang tính đột phá về văn hóa Việt Nam đảm bảo đầy đủ và toàn diện. Mặt khác, hoạt động văn hóa, thể thao sẽ được gắn liền với hoạt động du lịch. Do đó, để đúng ý nghĩa là cơ chế, chính sách đột phá cần nghiên cứu, bổ sung chính sách mang tính gắn kết giữa 3 lĩnh vực văn hóa – thể thao – du lịch để phát triển đồng bộ, thống nhất.