Khơi dậy tiềm năng bản địa, chuẩn hóa chất lượng sản phẩm từ gốc
Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên bản địa phong phú cùng tri thức sản xuất lâu đời. Từ các sản phẩm nông sản, dược liệu, thực phẩm truyền thống đến hàng dệt thổ cẩm, sản phẩm mây tre đan và đồ thủ công mỹ nghệ, mỗi sản phẩm đều chứa đựng tiềm năng phát triển kinh tế, tạo việc làm và nâng cao đời sống người dân.
Việc triển khai Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã góp phần chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ sang sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị, theo tiêu chuẩn, quy chuẩn, có truy xuất nguồn gốc và theo nhu cầu thị trường; khơi dậy tiềm năng đất đai, sản vật, lợi thế so sánh, đặc biệt là các giá trị văn hóa vùng, miền để hình thành các sản phẩm OCOP gắn kết giữa phát triển nông nghiệp với dịch vụ, du lịch. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến giữa tháng 4/2026, cả nước có hơn 20.000 sản phẩm OCOP được xếp hạng từ 3 sao trở lên, trong đó có 126 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia – mức đánh giá cao nhất trong hệ thống phân hạng.
Tuy nhiên, để lợi thế bản địa trở thành giá trị thương mại ổn định, bài toán cốt lõi nằm ở việc chuẩn hóa chất lượng và tính ổn định của nguồn cung. Tại các địa bàn miền núi, các hợp tác xã (HTX) và cơ sở sản xuất cần triển khai bài bản từ khâu quy hoạch vùng nguyên liệu an toàn, áp dụng quy trình VietGAP, hữu cơ, đến việc cải tiến công nghệ sau thu hoạch, đóng gói bao bì, truy xuất nguồn gốc. Khi sản phẩm đạt chuẩn an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin nguồn gốc theo quy chuẩn hiện hành, rào cản bước vào hệ thống phân phối hiện đại mới thực sự được gỡ bỏ.
Thổi hồn văn hóa truyền thống vào giá trị gia tăng của sản phẩm
Sức hấp dẫn đặc biệt của hàng hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ dừng lại ở công năng sử dụng hay chất lượng thuần túy, mà nằm ở bề dày trầm tích văn hóa kết tinh trong từng sản phẩm. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng đề cao tính nhân văn và nguồn gốc xuất xứ, câu chuyện đằng sau sản phẩm chính là “vũ khí cạnh tranh” độc đáo nhất.
Một ví dụ điển hình là Hợp tác xã Nông nghiệp Ara-Tay Coffee (xã Mường Chanh, tỉnh Sơn La). Xuất phát điểm từ mô hình do những người phụ nữ dân tộc Thái làm chủ, thương hiệu “Ara-Tay” mang tên ghép của giống cà phê Arabica nổi tiếng thơm ngon vùng Tây Bắc và Tay - tức là “người Thái”, với mong muốn thương hiệu cà phê của người Thái Sơn La sẽ bay cao, bay xa hơn. Nhờ kiểm soát khắt khe quy trình canh tác hữu cơ kết hợp câu chuyện khởi nghiệp truyền cảm hứng của phụ nữ vùng cao, Ara-Tay đã đưa sản phẩm cà phê Arabica đạt chuẩn Ocop 4 sao, khẳng định thương hiệu và cung ứng ổn định vào các chuỗi đồ uống, đơn vị chế biến trên toàn quốc.
Sản phẩm cà-phê Aratay lọt Top 7 cà-phê đặc sản toàn quốc trong Cuộc thi “Vietnam Amazing Cup 2020” do Hiệp hội Cà-phê Buôn Ma Thuột tổ chức
Mở rộng kênh phân phối: Kết hợp chuỗi cung ứng hiện đại và thương mại điện tử
Sản xuất chuẩn hóa và có bản sắc là điều kiện cần, nhưng xúc tiến thương mại và kết nối cung cầu mới là điều kiện đủ để sản phẩm vùng cao vươn xa. Nhận thức rõ vai trò kết nối thị trường, Đảng và Nhà nước đã ban hành các cơ chế dài hạn như: Nghị quyết số 88/2019/QH14 của Quốc hội phê duyệt Đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030; Quyết định số 1162/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo giai đoạn 2021 - 2025; Quyết định số 1163/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thương mại trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Bám sát các định hướng trên, ngành Công Thương đã liên tục tổ chức các hội nghị kết nối cung - cầu cấp vùng, tuần lễ hàng Việt, hội chợ chuyên đề nhằm đưa hàng hóa miền núi trực tiếp vào hệ thống đại siêu thị, chuỗi bán lẻ lớn như WinMart, Co.opmart, Central Retail... Việc liên kết chặt chẽ theo mô hình “người sản xuất - HTX - doanh nghiệp chế biến - hệ thống phân phối” đã giúp bà con vùng cao khắc phục dứt điểm tình trạng manh mún, giảm thiểu phụ thuộc vào thương lái ép giá theo mùa vụ.
Đặc biệt, sự bùng nổ của kinh tế số đã mở ra kênh tiêu thụ đột phá. Thông qua các chương trình đào tạo kỹ năng bán hàng số, livestream bán hàng trực tuyến và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử lớn (Shopee, TikTok Shop,…) khoảng cách địa lý bị xóa nhòa, giúp đặc sản từ các bản làng xa xôi đến thẳng bàn ăn của người tiêu dùng đô thị trên mọi miền Tổ quốc.
Nghề dệt thổ cẩm và đan lát truyền thống vừa tạo sinh kế bền vững vừa góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa bản địa độc đáo.
Khẳng định vai trò đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước
Sự phát triển bền vững của sản phẩm miền núi không thể thiếu vai trò điều tiết, kiến tạo và đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước. Đối với địa bàn vùng sâu, vùng xa vốn gặp nhiều bất lợi về hạ tầng giao thông và logistics, công tác hỗ trợ thương mại cần được thiết kế sát thực tế từng địa bàn.
Với vai trò cơ quan tham mưu quản lý nhà nước về lĩnh vực thương mại nội địa, Bộ Công Thương, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp then chốt:
Thứ nhất, hoàn thiện mạng lưới kết nối, tạo cơ chế ưu tiên cho hàng Việt, hàng đặc sản vùng miền tiếp cận hệ thống phân phối quốc gia.
Thứ hai, hỗ trợ dự báo thông tin thị trường, thông tin tiêu chuẩn kỹ thuật để các hợp tác xã, doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo tín hiệu thị trường.
Thứ ba, phối hợp với các địa phương thúc đẩy hạ tầng thương mại nông thôn, các điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, đồng thời tăng cường bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và chống hàng giả, hàng vi phạm quyền để bảo vệ uy tín nông sản vùng cao.
Kết nối cung cầu bài bản là chìa khóa mở đường cho sản phẩm bản địa khẳng định vị thế trên thương trường; phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa là nền tảng để tạo dựng giá trị lâu dài. Khi các nguồn lực chính sách và thị trường được khơi thông đồng bộ, các sản phẩm đặc trưng vùng miền sẽ tiếp tục chuyển hóa thành sinh kế vững chắc, mang lại ấm no cho đồng bào và đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Nguồn: Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước
Bộ Công Thương
