Thị trường năng lượng toàn cầu chịu sức ép 'kép' khi El Nino trở lại

Châu Á là khu vực chiếm hơn một nửa nhu cầu điện toàn cầu, được dự báo sẽ là tâm điểm chịu tác động của El Nino. Nhiệt độ cao hơn bình thường, kết hợp với sự suy yếu của gió mùa, có thể dẫn đến các đợt nắng nóng gay gắt và kéo dài, đặc biệt tại Nam Á. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát, nhất là điều hòa nhiệt độ, sẽ gia tăng mạnh.

Trong bối cảnh hệ thống điện của nhiều quốc gia châu Á vẫn phụ thuộc lớn vào nhiệt điện than, nhu cầu điện tăng cao sẽ kéo theo nhu cầu tiêu thụ than tăng tương ứng. Hiện nay, than vẫn chiếm khoảng 70% sản lượng điện tại Ấn Độ và khoảng 55% tại Trung Quốc. Xu hướng này có thể tạo động lực cho các quốc gia xuất khẩu than, đặc biệt là Indonesia. Đây cũng là quốc gia xuất khẩu than lớn nhất thế giới. Từ đầu năm 2026, xuất khẩu than của Indonesia sang châu Á đã giảm khoảng 7% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, khi El Nino hình thành, nhu cầu sử dụng điều hòa tăng lên có thể kéo nhu cầu than phục hồi trong thời gian tới.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhu cầu năng lượng không chỉ dừng lại ở than. Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng được dự báo sẽ ghi nhận nhu cầu tăng tại châu Á khi nhiệt độ leo thang. Dù vậy, khác với than, LNG tại khu vực này chủ yếu được sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp, nên mức độ phản ứng trước nhu cầu điện tăng có thể hạn chế hơn.

Một yếu tố đáng chú ý là giá LNG trên thị trường quốc tế đang ở mức cao do ảnh hưởng từ việc gián đoạn nguồn cung, đặc biệt là từ Trung Đông. Sau khi các cơ sở năng lượng tại Qatar bị ảnh hưởng, giá LNG tại châu Á đã tăng mạnh, vượt xa mức giá của than. Điều này khiến LNG trở thành lựa chọn kém cạnh tranh hơn đối với các doanh nghiệp điện lực, nhất là trong bối cảnh chi phí sản xuất điện cần được kiểm soát.

Trong khi đó, tại châu Âu, các công ty điện lực có xu hướng ít nhạy cảm hơn với biến động giá năng lượng. Những đợt nắng nóng tại Nam Âu, nếu xảy ra trong năm El Nino, có thể khiến nhu cầu điện tăng đột biến, buộc các quốc gia như Italy phải gia tăng nhập khẩu LNG để đảm bảo nguồn cung, bất chấp chi phí cao.

Những bất định đối với thị trường toàn cầu

Không chỉ châu Á, các khu vực khác trên thế giới cũng chịu tác động đáng kể từ El Nino, theo những cách khác nhau. Tại Bắc Mỹ, hiện tượng này thường khiến nhiệt độ mùa hè thấp hơn trung bình, từ đó làm giảm nhu cầu điện và kéo theo mức tiêu thụ khí đốt suy giảm. Điều này có thể tạo điều kiện để Mỹ gia tăng xuất khẩu LNG, góp phần bù đắp nguồn cung cho các thị trường đang thiếu hụt.

Đồng thời, sản lượng điện giảm trong nước cũng có thể thúc đẩy xuất khẩu than của Mỹ, nhất là khi nhu cầu tại Nam Á và một số quốc gia châu Phi vẫn duy trì ở mức cao. Đây là một ví dụ điển hình cho thấy sự liên kết chặt chẽ giữa các thị trường năng lượng khu vực trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Tại Mỹ Latinh và châu Phi, El Nino thường gây ra tình trạng thiếu hụt lượng mưa, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng thủy điện. Đây là nguồn năng lượng chiếm tỷ trọng lớn tại nhiều quốc gia trong hai khu vực này. Khi thủy điện suy giảm, các quốc gia buộc phải tăng cường sử dụng các nguồn năng lượng thay thế như nhiệt điện khí hoặc năng lượng tái tạo, qua đó làm gia tăng áp lực lên thị trường nhiên liệu.

Ở Trung Đông, nhiệt độ cao trong mùa hè có thể khiến nhu cầu điện từ các nhà máy điện khí tăng mạnh, làm giảm khả năng xuất khẩu năng lượng của khu vực, ngay cả khi các yếu tố địa chính trị được cải thiện. Điều này cho thấy, bên cạnh các rủi ro từ xung đột, yếu tố khí hậu ngày càng trở thành nhân tố quan trọng chi phối thị trường năng lượng.

Theo đó, sự quay trở lại của El Nino trong bối cảnh hệ thống năng lượng toàn cầu đã chịu nhiều sức ép từ xung đột và gián đoạn nguồn cung có thể tạo ra “cú sốc kép” đối với thị trường. Các nhiên liệu chủ chốt như than và khí tự nhiên đứng trước nguy cơ vừa thiếu hụt nguồn cung, vừa biến động mạnh về giá.

Trong dài hạn, các diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia trong việc nâng cao khả năng thích ứng của hệ thống năng lượng trước biến đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch sang các nguồn năng lượng bền vững. El Nino vì vậy trở thành phép thử đối với năng lực điều hành và bảo đảm an ninh năng lượng của mỗi quốc gia trong bối cảnh thế giới nhiều biến động.