Hướng đến chuỗi cung ứng có chiều sâu
Theo TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, Việt Nam hiện đứng thứ hai thế giới về năng lực sản xuất và cung ứng xuất khẩu giày dép, chiếm khoảng 10% tổng nguồn cung toàn cầu. Sau nhiều thập niên hội nhập, ngành đã hình thành lực lượng doanh nghiệp đông đảo, lao động có kinh nghiệm và hệ sinh thái sản xuất tương đối hoàn chỉnh.
Đây là nền tảng để Việt Nam tiếp tục đón sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng, khi các dòng vốn quốc tế tìm kiếm những địa điểm có khả năng đáp ứng đồng thời yêu cầu về chi phí, chất lượng, tốc độ và tính ổn định.
Việt Nam hiện đứng thứ hai thế giới về năng lực sản xuất và cung ứng xuất khẩu giày dép. Ảnh minh họa
Tuy nhiên, các tiêu chí cạnh tranh đang thay đổi. Bên cạnh giá thành, chất lượng và thời gian giao hàng, doanh nghiệp ngày càng phải đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, điều kiện lao động, phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng, quản lý chất thải, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch. Các yêu cầu về chống phá rừng, hộ chiếu sản phẩm số, kinh tế tuần hoàn và vật liệu tái chế cũng ngày càng tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường.
TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, doanh nghiệp muốn giữ vị trí trong chuỗi cung ứng quốc tế phải chủ động cập nhật, phân tích và tuân thủ các yêu cầu của thị trường. Nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn mới, nguy cơ không chỉ là mất đơn hàng mà còn bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
Vì vậy, chuyển đổi sản xuất phải đi cùng đổi mới quản trị. Doanh nghiệp cần quản lý tốt hơn dữ liệu, nguyên liệu và quy trình sản xuất, đồng thời đầu tư vào tự động hóa, robot và các hệ thống trí tuệ nhân tạo. Người lao động cũng cần được trang bị kỹ năng mới, trong đó có vận hành thiết bị tự động và đáp ứng yêu cầu về kiểm định, báo cáo môi trường.
Nguyên phụ liệu tiếp tục là một điểm nghẽn. Năng lực sản xuất giày dép lớn nhưng khả năng tự chủ về một số nguyên liệu, phụ liệu chưa tương xứng. Phụ thuộc nhập khẩu khiến doanh nghiệp chịu thêm sức ép về nguồn cung, quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn thị trường.
Do vậy, Việt Nam cần phát triển hệ sinh thái cung ứng trong nước, từ các khu, cụm công nghiệp chuyên ngành đến nền tảng kết nối nguyên vật liệu, phụ liệu; đồng thời nghiên cứu vật liệu mới, vật liệu thay thế và vật liệu xanh. Đây là hướng vừa giảm phụ thuộc nguồn cung bên ngoài, vừa tạo thêm các mắt xích có giá trị cao trong chuỗi.
Dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng cần được định hướng theo hướng tăng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam, chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung cấp trong nước và hình thành chuỗi sản xuất có tính tự chủ cao hơn, thay vì chỉ tập trung vào quy mô vốn và số lượng dự án.
Xúc tiến thương mại kết nối chuỗi cung ứng
Nếu chuyển đổi sản xuất là điều kiện để doanh nghiệp “ở lại” trong chuỗi cung ứng, xúc tiến thương mại là công cụ đưa doanh nghiệp đến gần hơn với thương hiệu, nhà đầu tư và đối tác quốc tế.
Hội nghị quốc tế xúc tiến xuất khẩu ngành Da - Giày Việt Nam 2026 (Vietnam Footwear Summit 2026) với chủ đề “Định hình chuỗi cung ứng mới trong sản xuất giày dép tại Việt Nam và châu Á” do Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam tổ chức gần đây cho thấy rõ xu hướng này khi quy tụ doanh nghiệp sản xuất, thương hiệu quốc tế, nhà công nghệ, đơn vị cung ứng thiết bị, chuyên gia và các tổ chức liên quan đến môi trường, lao động và quản trị chuỗi cung ứng. Các nội dung về chính sách thương mại, tự động hóa, kinh tế tuần hoàn, vật liệu bền vững, hộ chiếu sản phẩm số và trí tuệ nhân tạo phản ánh những yêu cầu mới của ngành.
Việt Nam đang thu hút nhiều nguồn vốn vào phát triển chuỗi cung ứng sản xuất. Ảnh minh họa
Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, bà Phan Thị Thanh Xuân, Tổng Thư ký kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho hay, giá trị của các sự kiện như Vietnam Footwear Summit không chỉ nằm ở việc cung cấp thông tin mà còn ở khả năng kết nối nhà sản xuất, công nghệ, thiết bị và chuyên gia. “Khi khách hàng đã đến Việt Nam thì họ có thể dành thời gian và gặp được rất nhiều các doanh nghiệp và thậm chí là trong quá trình đó họ sẽ gặp được đúng những doanh nghiệp mà họ cần”, bà Phan Thị Thanh Xuân nhấn mạnh.
Lợi thế của xúc tiến thương mại tại chỗ là tạo điều kiện để nhà mua hàng, thương hiệu và nhà đầu tư quốc tế tiếp cận đồng thời nhiều doanh nghiệp, sau đó trực tiếp khảo sát nhà máy và năng lực sản xuất. Từ đó, hoạt động xúc tiến có thể mở rộng từ tìm kiếm đơn hàng sang thu hút đầu tư và hình thành liên kết sản xuất.
Một nhà đầu tư tìm kiếm nhà cung cấp vật liệu mới có thể kết nối với doanh nghiệp Việt Nam; thương hiệu cần nhà máy đáp ứng tiêu chuẩn môi trường có thể trực tiếp đánh giá năng lực sản xuất; doanh nghiệp trong nước thiếu công nghệ có thể tìm đối tác cung cấp thiết bị. Xúc tiến thương mại vì thế có thể trở thành cầu nối giữa các mắt xích còn rời rạc trong chuỗi cung ứng.
Chương trình Xúc tiến thương mại quốc gia, với sự tham gia của cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp, có thể đảm nhận thêm vai trò kết nối và định vị Việt Nam trong chuỗi cung ứng quốc tế. Việc tổ chức sự kiện chuyên ngành trong nước giúp khách quốc tế tiếp cận sâu hơn với năng lực sản xuất, môi trường đầu tư và hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam.
Khi khách quốc tế đã có mặt tại Việt Nam, hoạt động xúc tiến cũng có thể mở rộng từ hội nghị tới nhà máy, khu công nghiệp và doanh nghiệp cụ thể. Đây là điều khó thực hiện với quy mô tương tự trong các chuyến xúc tiến ở nước ngoài.
Với nền tảng sản xuất hiện có, Việt Nam có điều kiện tiếp tục tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng giày dép toàn cầu. Để tạo ra giá trị mới, doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi, trong khi dòng vốn đầu tư cần hướng vào những mắt xích ngành còn thiếu.
Trong bức tranh đó, xúc tiến thương mại không chỉ mở cửa thị trường mà còn có thể kết nối doanh nghiệp, nhà đầu tư, thương hiệu, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức hỗ trợ, qua đó góp phần đưa những mắt xích mới của chuỗi cung ứng về Việt Nam và nâng cao giá trị gia tăng của ngành da giày.
Nguồn: Moit.gov
