Cửa khẩu thông minh: Giải pháp cho xuất khẩu nông sản Việt nhanh chóng, hiệu quả và an toàn

Theo Quyết định số 453/QĐ-TTg ngày 18/3/2026, Chính phủ đã phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Đề án này được kỳ vọng sẽ tạo bước tiến quan trọng, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam mở rộng xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc.

Mô hình cửa khẩu thông minh ứng dụng nhiều công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và tự động hóa trong vận tải. Các giải pháp này giúp nâng cao năng lực thông quan, giảm chi phí logistics và hạn chế tình trạng ùn tắc hàng hóa. Dự kiến đến năm 2030, năng lực vận chuyển qua các lối thông quan sẽ tăng gấp đôi, đồng thời chi phí logistics có thể giảm từ 20-30%.

Điểm nhấn của cửa khẩu thông minh còn nằm ở việc kết nối với thương mại điện tử xuyên biên giới, tạo điều kiện để nông sản Việt Nam tiếp cận sâu hơn vào thị trường Trung Quốc thông qua các kênh phân phối hiện đại và tiện lợi.

Trong bối cảnh chung, Trung Quốc đang trở thành một trong những thị trường xuất khẩu tăng trưởng nhanh của Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 11 tỷ USD trong hai tháng đầu năm 2026, tăng 38,1% so với cùng kỳ, góp phần đáng kể vào tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Các mặt hàng đã có nghị định thư vẫn thực hiện theo quy định hiện hành; các doanh nghiệp đã đăng ký theo Lệnh 248 không phải nộp lại hồ sơ, nhưng một số mặt hàng mới sẽ cần bổ sung xác nhận từ cơ quan có thẩm quyền. Ngoài ra, Thông báo 219 yêu cầu một số nhóm sản phẩm phải có thư giới thiệu; nếu không, các sản phẩm này sẽ không được phép xuất khẩu. Quy định này đòi hỏi doanh nghiệp cần rà soát danh mục sản phẩm và hoàn thiện hồ sơ đúng hạn.
Thực tế cho thấy, việc không cập nhật thông tin kịp thời có thể gây rủi ro. Trước đây, hàng trăm doanh nghiệp đã gặp khó khăn khi hệ thống CIFER tự động khóa chức năng gia hạn do quá hạn đăng ký.

Ở góc độ tích cực, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, nhấn mạnh rằng Lệnh 280 cũng mang lại một số lợi ích, như cơ chế tự động gia hạn đối với những doanh nghiệp tuân thủ tốt, đồng thời việc ứng dụng công nghệ mới giúp đơn giản hóa quy trình xử lý hồ sơ.

Có thể thấy rằng, cửa khẩu thông minh giúp rút ngắn thời gian thông quan nhờ áp dụng các hệ thống tự động kiểm tra hồ sơ, khai báo hải quan điện tử và phân luồng hàng hóa thông minh. Nhờ đó, doanh nghiệp giảm thời gian chờ, hạn chế ùn ứ và nâng cao năng lực vận chuyển. Việc ứng dụng AI và IoT trong quản lý cửa khẩu còn giúp theo dõi, dự báo dòng hàng và phát hiện sớm các vấn đề phát sinh, từ đó giảm thiểu rủi ro và chi phí logistics. Ngoài ra, cửa khẩu thông minh tạo điều kiện để doanh nghiệp kết nối trực tiếp với các kênh thương mại điện tử xuyên biên giới, giúp nông sản Việt Nam tiếp cận nhanh chóng và thuận lợi hơn với thị trường Trung Quốc, đồng thời mở ra cơ hội gia tăng kim ngạch xuất khẩu.


 

Người thực hiện: Khánh Huyền