Diễn biến thương mại Việt Nam trong khuôn khổ các Hiệp định FTA

Trong tháng đầu năm 2026, bức tranh xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thị trường đã ký các Hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục cho thấy sự phân hóa rõ nét về cấu trúc và vai trò thương mại. Trong khi các thị trường thành viên hiệp định thế hệ mới như EVFTA và CPTPP giúp Việt Nam duy trì thặng dư thương mại đáng kể với các thị trường phát triển, khu vực RCEP vẫn là nguồn cung chủ đạo, kéo theo mức thâm hụt lớn. Diễn biến này cho thấy vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cấp chất lượng hội nhập trong giai đoạn tới.

Ảnh minh hoạ

Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, trong tháng 01/2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 43,19 tỷ USD, giảm nhẹ 2% so với tháng trước, nhưng tăng 30,13% so với cùng kỳ năm 2025. Kim ngạch nhập khẩu đạt 44,97 tỷ USD, tăng 0,64% so với tháng trước, và tăng 49,61% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này phản ánh sự điều chỉnh mang tính thời điểm sau giai đoạn cao điểm xuất khẩu cuối năm, đồng thời cho thấy nhu cầu sản xuất và tiêu dùng trong nước tiếp tục duy trì ở mức cao.

Đáng chú ý, các thị trường đã ký kết các FTA tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc thương mại của Việt Nam. Chỉ riêng thị trường thành viên 3 hiệp định lớn là RCEP, CPTPP và EVFTA đã chiếm tới 63,89% tổng kim ngạch xuất khẩu và 88,54% tổng kim ngạch nhập khẩu trong tháng 01/2026. Con số này không chỉ khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của các FTA trong chiến lược hội nhập, mà còn nói lên mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của hoạt động thương mại vào các khuôn khổ thương mại tự do.

Xét theo cấu trúc thị trường, thị trường thành viên khu vực RCEP tiếp tục là trụ cột của hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Với kim ngạch đạt 15,63 tỷ USD, RCEP chiếm 36,2% tổng kim ngạch xuất khẩu trong tháng 01/2026. Mặc dù giảm 4,32% so với tháng trước, nhưng mức tăng trưởng 36,23% so với cùng kỳ năm trước cho thấy sức hấp dẫn và tính ổn định của thị trường khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tại các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản có dấu hiệu phục hồi.

Đứng thứ hai là thị trường CPTPP với kim ngạch xuất khẩu đạt 6,5 tỷ USD, tăng 3,58% so với tháng trước và tăng 20,73% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 15,08% tổng kim ngạch xuất khẩu. Kết quả này cho thấy hiệu quả ngày càng rõ nét của CPTPP trong việc mở rộng thị trường sang các nền kinh tế có tiêu chuẩn cao như Canada, Mexico, Úc và Chile. Sự tăng trưởng ổn định xuất khẩu tới khu vực CPTPP cho thấy khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và yêu cầu chất lượng của hàng hóa Việt Nam đang được cải thiện.

Trong khi đó, Hiệp định EVFTA tiếp tục đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu sang thị trường Liên minh châu Âu. Với kim ngạch đạt 5,44 tỷ USD, tăng 10,63% so với tháng trước và tăng 15,35% so với cùng kỳ năm trước, xuất khẩu tới thị trường có ký kết EVFTA chiếm 12,61% tổng kim ngạch xuất khẩu trong tháng 01/2026. Mức tăng trưởng này cho thấy tác động tích cực của các cam kết cắt giảm thuế quan, cải thiện môi trường thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh đó, mặc dù chiếm tỷ trọng khiêm tốn, Hiệp định EAEU lại ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu đạt 12,42% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy dư địa khai thác thị trường ngoài các khu vực truyền thống vẫn còn lớn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới cho xuất khẩu.

Ở chiều nhập khẩu, thị trường thành viên Hiệp định RCEP tiếp tục là đối tác lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 33,03 tỷ USD, tăng 1,83% so với tháng trước và tăng 50,18% so với cùng kỳ năm trước, chiếm tới 73,44% tổng kim ngạch nhập khẩu. Tỷ trọng cao phản ánh mức độ phụ thuộc rất lớn của Việt Nam vào nguồn cung từ khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là các nền kinh tế có vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng toàn cầu như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Thị trường tham gia RCEP không chỉ là nguồn cung nguyên vật liệu, linh kiện và hàng hóa trung gian phục vụ sản xuất trong nước, mà còn là nền tảng kết nối Việt Nam với mạng lưới sản xuất khu vực. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào khu vực này cũng đặt ra những thách thức về tính bền vững của chuỗi cung ứng, cũng như yêu cầu cấp thiết về đa dạng hóa nguồn nhập khẩu.

Đứng thứ hai là thị trường CPTPP với kim ngạch nhập khẩu đạt 5,2 tỷ USD, tăng 1,53% so với tháng trước và tăng 39,71% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 11,57% tổng kim ngạch nhập khẩu. Sự gia tăng nhập khẩu từ CPTPP cũng thể hiện xu hướng mở rộng nguồn cung từ các nền kinh tế có tiêu chuẩn cao, đặc biệt trong các nhóm hàng nguyên liệu, nông sản, năng lượng và sản phẩm công nghiệp.

Trong khi đó, thị trường EVFTA ghi nhận kim ngạch nhập khẩu đạt 1,6 tỷ USD, giảm 16,09% so với tháng trước, nhưng tăng 57,63% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 3,53% tổng kim ngạch nhập khẩu. Mặc dù quy mô chưa lớn, EVFTA tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhập khẩu, góp phần thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cấp năng lực sản xuất trong nước.


- Xem chi tiết tại đây;

 

Nguồn: VITIC tổng hợp