Diễn biến thương mại hàng hóa của Việt Nam tại các thị trường FTA: Xu hướng tích cực song còn áp lực

Trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường có FTA chiếm tới 67,03% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước. Con số này cho thấy mức độ ngày càng quan trọng của các khuôn khổ hợp tác này.

Về cán cân thương mại, Việt Nam tiếp tục duy trì trạng thái xuất siêu tại nhiều thị trường FTA chủ chốt, nổi bật là EVFTA với mức thặng dư 6,75 triệu USD và CPTPP đạt 2,16 triệu USD trong hai tháng đầu năm 2026. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy hàng hóa Việt Nam vẫn giữ được lợi thế cạnh tranh tại các thị trường có tiêu chuẩn cao. Tuy nhiên, trạng thái xuất siêu không đồng đều khi RCEP ghi nhận mức nhập siêu lớn tới 29,88 triệu USD, cho thấy sự phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu và hàng hóa trung gian từ khu vực này.

Ở chiều xuất khẩu, điểm đáng chú ý không nằm ở biến động ngắn hạn theo tháng mà ở xu hướng tăng trưởng tích cực trong lũy kế. Tổng kim ngạch xuất khẩu hai tháng đầu năm đạt 76,39 tỷ USD, tăng 18,87% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, RCEP tiếp tục là thị trường trọng điểm khi chiếm tới 36,89% tổng kim ngạch xuất khẩu. Khu vực RCEP tiếp tục đóng vai trò trung tâm của khu vực châu Á trong chuỗi cung ứng của Việt Nam. Tuy nhiên, việc phụ thuộc lớn vào một khu vực cũng tiềm ẩn rủi ro nếu nhu cầu hoặc chuỗi cung ứng tại đây biến động.

Ở chiều ngược lại, tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam trong 2 tháng đầu năm 2026 đạt 79,34 tỷ USD, tăng 26,34% so với cùng kỳ năm 2025, tạo áp lực nhất định lên cán cân thương mại tổng thể. Đáng chú ý, riêng khu vực RCEP chiếm tới 73,18% tổng kim ngạch nhập khẩu, cho thấy hiện Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung từ khu vực này. Đây cũng chính là đặc điểm của nền kinh tế sản xuất định hướng xuất khẩu, trong đó phần lớn nguyên vật liệu, linh kiện đầu vào vẫn phải nhập khẩu.

Xét theo ngành hàng, thủy sản là một trong những ngành hàng tận dụng hiệu quả các FTA. Tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 1,72 tỷ USD trong hai tháng đầu năm, tăng 20,2%, trong đó riêng thị trường RCEP chiếm tới 58,9%. Tỷ trọng rất cao này cho thấy FTA không chỉ mở rộng thị trường mà còn định hình lại cấu trúc xuất khẩu của ngành. Tuy nhiên, sự tập trung lớn vào một khu vực cũng đặt ra yêu cầu đa dạng hóa thị trường để giảm thiểu rủi ro.

Đối với ngành giày dép, dù chịu áp lực suy giảm trong ngắn hạn, các FTA vẫn đóng vai trò quan trọng. Đáng chú ý, thị trường EVFTA chiếm tỷ trọng lớn nhất với 23,99% tổng kim ngạch xuất khẩu giày dép, cho thấy hiệu quả rõ rệt của các cam kết cắt giảm thuế quan. Đồng thời, ba thị trường lớn gồm EVFTA, RCEP và CPTPP chiếm tới 61,76% tổng kim ngạch xuất khẩu ngành này đã phần nào khẳng định vai trò trung tâm của các FTA trong việc định hình thị trường xuất khẩu đối với mặt hàng này.

Nhìn chung, các FTA tiếp tục là động lực chính thúc đẩy thương mại Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026. Trong thời gian tới, các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP và RCEP... được dự báo sẽ tiếp tục đóng vai trò là động lực chủ chốt thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam trong các tháng và quý tiếp theo. Khi các cam kết cắt giảm thuế quan ngày càng đi vào thực chất, cùng với sự phục hồi dần của nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn, dư địa tăng trưởng xuất khẩu vẫn còn đáng kể, đặc biệt đối với các ngành hàng có lợi thế như dệt may, da giày, thủy sản và nông sản.

- Xem chi tiết tại đây;
 

Nguồn: VITIC tổng hợp